સૌથી ખતરનાક ચોર_આળસ

आलस्यं यदि न भवेत् जगति अनर्थः कः न स्यात बहुधनकः बहुश्रुतः वा |
आलस्य आदि इयम अवनिः ससागर अन्ता संपूर्णा नरमशुम् इव निधनैः श्व ||
_યોગવસિષ્ઠ મહારામાયણ

{જગતમાં જો આળસરૂપી અનર્થ ન હોય તો કયો માણસ ધનવાન અને પંડિત ન બની શકે? (અર્થાત્, દરેક બની શકે.) સમુદ્રના છેડા સુધીની આ પૃથ્વીમાં આળસને કારણે જ ઘણા માણસો નિર્ધન અને પશુ જેવા હોય છે.}

ચાલો, ‘આળસ’ શબ્દથી વિરુદ્ધ કાર્ય કરતાં, તેની સંધિ છૂટી પાડી અર્થ સમજવા જઈએ. અ=નહિ(ન) + લસ=મહેનત કરવી. જેમને કોઈ પ્રકારનું કામ કરવું ગમતું જ નથી તેવા લોકો એટલે જ આળસુડાઓ કે પછી આળસુનો પીર કહો કે પછી એદી.

ભવિષ્યમાં ક્યારેક કંઇક વધારે સારો સમય આવે ત્યારે જ પોતાની આવડત ઉપયોગમાં લેવાના લોભથી પોતાની શક્તિઓને જાળવી રાખનાર માણસ એટલે જ આળસુનો પીર. કોઈ ધન્ય પળ કે ધન્ય ઘડીની રાહમાં સ્વપ્નિલ દુનિયામાં રાચતાં લોકો એટલે જ આળસુડાઓ. જો કે, આવા લોકો માટે કદી કોઈ ધન્ય પળ/ઘડી આવતી જ નથી. ને, કદાચ આવતી હશે તો પણ આ લોકો આળસમાં એવાં ગળાડૂબ હોય છે કે, જિંદગીમાં મળતી કંઈ કેટલીય અમુલ્ય તક વેડફી નાખે છે.

આળસ વિષે વાત કરીએ જ છીએ તો, એ વિષે અચૂક ચર્ચા કરવાની ઈચ્છા થાય કે, જીંદગીમાં યોગ્ય સમય એટલે શું? સાચે જ એવો કોઈ ચોક્કસ સમય ખરો કે જેને યોગ્ય સમય કહી શકાય?! અરેરે.. ખંતથી, આત્મવિશ્વાસથી કોઈ નવું સાહસ ખેડો_એ જ જિંદગીનો યોગ્ય સમય છે. યોગ્ય સમયની રાહ જોતો માણસ કદી ક્યાંય પહોંચ્યો હોય એવું સાંભળ્યું છે?! માણસજાતનો આજ સુધીનો નક્કર અનુભવ છે કે, આવા માણસો જ્યાં રાહ જોતાં હોય ત્યાંના ત્યાં જ રહી જાય છે, અટકી જાય છે.

સૌથી ખતરનાક ચોર એટલે આળસ. એ આપણા જીવનની સૌથી અમુલ્ય ચીજ બહુ જ સિફતથી ચોરી જાય છે ને તે છે “સમય”. આળસુઓ સમય અને શક્તિ વેડફવામાં ઉસ્તાદ. આપણે જે કરવા ખરેખર કાબેલ છીએ, એ દરેક કાર્યથી આપણને દૂર રાખે કે વિમુખ રાખે એનું નામ જ આળસ.

ક્યારેક આળસના સંદર્ભમાં ચાલ્સ ડિકન્સે કહ્યું હતું કે, “સંતાતા ફરવું, નવરા ફર્યા કરવું, કાંઈ ખાસ કારણ વગર મહોલ્લાના નાકે ઉભા રહેવું, ફાવે ત્યાં જવું, ઉદ્દેશ વિના કોઈપણની સાથે કોઈપણ સ્થળે ભટકવું, કસમયે ઊંઘ્યા કરવું, કાંઈ પ્રત્યક્ષ કામ કરવું નહીં પરંતુ કાલે અથવા પરમદહાડે ખૂબ કામ કરીશું એમ મુલતવી રાખ્યા કરવું એ સઘળાં આળસના પ્રાથમિક ચિહ્નો છે.”

ઇંગ્લેન્ડમાં એક સમયે આળસુ માણસોને, ખાસ કરીને ભિક્ષુકોને શિક્ષા થતી. આળસના પ્રથમ ગુના માટે ફટકા મારવામાં આવતાં. બીજા ગુના પછી અપરાધીના કાનનો ઉપલો ભાગ કાપી નાખવામાં આવતો અને ફરી જો ત્રીજો ગુનો નોંધાય તો, તેને જેલ ભેગો જ કરવામાં આવતો. ત્યાં એવો કાયદો હતો કે, જો કોઈ માણસ નવરો ભટકતો, આળસુ રહેતો અને અપરાધ કરતો જણાય તો, તેને રાજ્યનો શત્રુ ગણી દેહાંતદંડને પાત્ર ગણી કામ ચલાવવામાં આવતું.

આપણે ભારતમાં ઊંચનીચમાં કંઇક વધુ જ માનીએ છીએ. અમેરિકા કે યુરોપમાં જાઓ તો જાણશો કે, કોઈ કામ ઉચ્ચ કે નીચ નથી. કામ કરીને કમાણી કરો છે ને એના અનુસંધાને જીંદગી જીવો છો એ જ સૌથી ઉચ્ચ અને પવિત્ર છે. પ્રમાણિકપણે કામ કરનાર દરેક માણસને આશાવાદી ગણવો, અને આળસુને સૌથી નિરાશાવાદી. જીંદગીમાં ભલે કોઈ ગંભીર અપરાધ ન કર્યો હોય, પણ જો જીંદગીમાં આળસ સેવીને સમય અને શક્તિ વેડફ્યા, તો એ સૌથી મોટો અપરાધ છે. આવા માણસો કર્મહીન બનીને જીવનના અને જગતના તમામ લાભો ગુમાવી દે છે.

આળસ એટલે જીંદગીમાં અંધકારનું આવરણ_પણ કહી શકો. એવું આવરણ કે જે આવરણ છે એવું કદી મહેસુસ પણ થતું નથી. આળસ/પ્રમાદ એટલે જીંદગીમાં ઘોળાતું ધીમું ઝેર. એ એવો તો છૂપો હુમલો કરે છે કે, અકાળે મોત આવ્યા જેવું અનુભવીએ. જીવનને સાવ નિરર્થક પુરવાર કરે અને જિંદગીની દરેક પળમાં હણાયા કરતાં હોઈએ એવું અનુભવીએ.

જેમ કાટ લાગવાથી સમય જતાં લોઢું ખવાતું જાય છે એવી જ રીતે આળસથી માણસની જીંદગી ખવાઈ જાય છે. આળસ છોડી જો તમે આસપાસ નજર ફેરવશો તો કંઇક કેટલાય કાટ ચઢેલાં જીવન નજરે પડશે. કેટલાય તેજસ્વી તારલાઓ પ્રમાદના પડ નીચે પોતાનું તેજ ગુમાવી, સત્વ સાફ કરીને નિસ્તેજ બેઠેલાં જોવા મળશે.

કેટલાય લોકો એવાં છે કે જેમનામાં ભરપૂર આવડત, કલા અને જ્ઞાન છે, પણ તેઓ કોઈ ચોક્કસ સમયની રાહમાં આ દરેક ઈશ્વરીય શક્તિઓ જાળવીને બેઠાં છે. આવા દરેક લોકોને આળસુ જ સમજવા. જે પોતાની શક્તિ, જ્ઞાન કે કલાનો પૂરો ઉપયોગ કરતાં નથી અને બહાના બનાવતાં સમય કે સંજોગ કે પછી નસીબને કોસ્યાં કરે છે એ દરેક માણસને આળસુ જ કહેવાય.

કહે છે કે, આળસમાંથી જ બીજા તમામ પ્રકારના પાપ પ્રગટ થાય છે. કાશ અહી, આપણે લક્ષ્મણરેખા દોરી શકતાં હોત… દરેક માણસમાં થોડેક અંશે આળસ છુપાયેલી છે ને છે જ. એટલે જ ચાલો આજે સમય ફાળવણીની સાવ સામાન્ય ગણતરી માંડીએ. ભલે ને કહેવાય કે ૮ કલાકની ઊંઘ આવશ્યક, આપણે સ્વભાવમાં ક્યાંક ખૂણેખાંચરે છૂપી આળસના બીજા ૨ કલાક એમાં ઉમેરી જ દઈએ એટલે ઊંઘના થયા ૧૦ કલાક. આપણે બંદા ખૂબ વ્યસ્ત માણસ. આપણા જેવાં કામઢા કોઈ જ નહીં. “સમય જ નથી”_નું હરહંમેશ ગાણું ગાનારા. તો પછી અહીં પણ વૈશ્વિક ૮ કલાક ભૂલી ૧૦ કલાક ગણો કામના. તોય બાકી વધ્યા પુરા ૪ કલાક. ચાલો, આળસુ હો તો, બીજી થોડીક આળસ કે પછી બૌ કામઢા હો તો વધારાના કામના કે પછી અણધારી ગરબડના બીજા ૨ કલાક બીજા કાઢી નાખો. ઓ બાપ રે… તો’ય વધ્યાં પૂરેપૂરાં ૨ કલાક TWO HOURS. સોનાની લગડી સમાન ૨ કલાકનો સમય. આ બે કલાકનો આપણે કેવો ઉપયોગ કરીએ છીએ? બીજા લોકો ક્યાં ને કેવી રીતે સમય વેડફે છે એ વિષે તો આપણે બૌ ચર્ચાઓ કરીએ છીએ. પણ આપણે પોતે કેટલો સમય વેડફ્યો?_એની જાતતપાસ કદી કરી છે?! મને લાગે છે કે, બીજાને છોડો; આપણી પોતાની જાતને’ય આનો હિસાબ દેવો કે જવાબ દેવો બૌ ભારે થઇ પડશે. માણસ પોતાના ફુરસદના સમયમાં શું કરે છે તેના પરથી તેના સાચા ચારિત્ર્યનો ક્યાસ કાઢી શકાય છે.

માણસ જયારે કામ કરે છે, પ્રવૃતિમાં રહે છે ત્યારે જ તેનું તેજ બહાર નિખરે છે. જયારે તે આળસમાં ફસાય જાય છે ત્યારે એનું તેજ પણ ઢબૂરાઈ જાય છે. પોતે આળસ પ્રત્યે સભાન છે એમ માનનારો માણસ બેવડો છેતરાય છે. એક તો, પોતે સચેતન છે એવાં ખ્યાલમાં જીવતો રહે છે અને બીજું એની આળસનું પડ એમાં ને એમાં વધારે મજબૂત થતું જાય છે. આળસથી ઉગાર ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.

ખલીલ જિબ્રાને લખ્યું છે કે, “આળસુ થવું એનો અર્થ એ કે ઋતુઋતુના જીવનઆનંદથી વંચિત રહેવું. પૃથ્વીમાં એક પણ ઋતુ આળસ કરતી નથી. દરેક ઋતુનો વૈભવશાળી અને ભવ્ય મહોત્સવ આવે છે. આળસ કરવી એટલે ઉત્સવમાં પાછળ રહી જવું. એ મહોત્સવ જાણે કે કોઈ અનંતની ઉપાસના કરે છે. આળસ કરવી એટલે ઉપાસનામાંથી ભ્રષ્ટ થવું.”

એક આદિવાસી વિસ્તારની શાળાના સંમેલનમાં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતાં આપણા લોકલાડીલા શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે, “પરિશ્રમથી કદી થાક લાગતો નથી પણ, ધાર્યું કામ પાર પાડ્યાનો સંતોષ થતાં મનની શાંતિ મળે છે. ગાઢ નિદ્રા આવે છે.” ઉપાધિમાંથી મુક્ત થવાનાં વિચારે, સૂતા સૂતા આંસુ પાડવા કરતાં દૃઢ ઈચ્છા રાખીને કામ કરીશું તો, ઉપાધિમાંથી મુક્તિની આશા જીવંત રહેશે.

આજ ઘડીએ “હું પોતે પણ આંશિક રીતે’ય આળસુ નથી ને?”_એ પ્રશ્ન પોતાની જાતને પૂછવા યોગ્ય છે. “હાલમાં તો ‘જય ગરવી ગુજરાત’ના વાંચનનો આનદ ઉઠાવું, ફરી કોઈક વખત પૂછીશું.”_એવો વિચાર કમ સે કમ હવે તો નહીં જ કરીએ.

આળસનું મલમલ આપણો ગળાફાંસો બની જાય એ પહેલાં ચેતી જઈએ. સશક્ત માણસોને નવરા બેસી રહેવાનો હક્ક નથી.
image

_આરતી પરીખ

Advertisements

4 thoughts on “સૌથી ખતરનાક ચોર_આળસ

  1. આપનો આળસ વિષેનો લેખ તથા ચિત્ર સરસ છે, પણ લેખ બહુ લાંબો હોવાથી વાચવાની આળસ ચડતી હોવાથી લેખ વિષેની અભિપ્રાય મુલતવી રાખું છું.

    Like

  2. આળસની વાત સહજતાથી કરી શબ્દોથી કિંતુ જીવનમાંથી આળસુ માનવીને આળસ કાઢતા કાઢતા કદાચ જીવન પૂર્ણ થઈ જતું જોયું છે.ને પરીણામે તેની સાથેના હર સંબંધને નુકશાન જ ઉઠાવવું પડે…સુંદર
    KiranAaksar Sakhi.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s